akıl ile zeka arasındaki fark

akıl -lı ekini alabilir, zeka da alabilir ama tek başına hoş durmaz. başına geri eklersek güzel olur.
(bkz: düz adam)
(bkz: mantık)
(bkz: zeki)
(bkz: deli)
(bkz: dahi)
(bkz: gelişim)
(bkz: olgunlaşmak)
(bkz: yalan)
(bkz: gerçek)
(bkz: doğru)
(bkz: yanlış)
(bkz: yetenek)
(bkz: hafıza)
(bkz: algı)
(bkz: eğilim)
birbiriyle hem bağlantılı hem de son derede uzak iki kavram. zeka dan bahsederken bir ya da birden fazla ilgi alanından bahsedebiliriz. matematik dahisi, müzik dahisi, fizik , resim, gibi. akıl ise analiz gücü ile ilintilidir. karşılaştığı eylemleri analiz eder ve çözüm üretir. yüksek iq ya sahip insanlar genelde ( her zaman değil) sosyopat olurlar. duygusal olarak zayıflardır. durumlara tepkileri değişiktir. zira normal zeka seviyesindeki insanlar tepkilerinde duygu da barındırır. otizm, disleksi gibi bazı sendromlar da durum iyice karışır.
ikisi arasında bir fark görememeye ne deniyor, ben asıl onu merak ettim şimdi.
bir elim yağda, bir elim balda değil yanlış anlaşılmasın. iki mefhum için tek bir kelime kullanarak yaftaladığım insanları görünce karşı kaldırıma geçip, yüzümü göstermeden uzaklaşıyordum. hem akıl, hem zeka insanlarını ayırıp etiketlemek, baya iş çıkıyor bana. kaldırım değil, sokak değiştirmek lazım.
en kısa hali ile zeka algılama yeteneği, akıl uygulama yeteneği denilebilir. zeka 30lardan sonra azalma eğilimi gösterir, akıl ise deneyimle artığı icin 40 larda en üst halde denir.
var olan, denenmiş, bilinen bir bilgiyi almak ve uygulamak akıl oluyor. kendinden keşfetmek, sıfırdan yapmaksa zeka.
zeka genetik olma ihtimali de yüksek bir hediyedir ve ya vardır yada yoktur. zeki olmayı seçme şansınız olamaz. ama akıllıca davranmak bir seçimdir. deneyimlerinizden sonuçlar çıkarıp analiz etmek, onların ışığında yol alabilmektir. yani insan zamanla akıllanabilir ama zekalanamaz. bu açıdan akıl daha kıymetlidir.
bilgisi olmayan herkes kendince tanım uydurmuş. farklarının ne olduğunu bir psikologun veya rehberlik uzmanının tanımlaması daha uygun olur çünkü halk dilindeki gibi olmayabilir teknik kullanımları. ama ne olmadığını biliyorum, mesela akıl analitik çözüm üretme ile ilişkilendirilmiş, fakat zeka tek bir alanla yukarıdaki bir yorumda, bamm, yanlış. üstün yetenek ile üstün zeka denen kavramlar var mesela ve tek alanda olan şey yetenek ki genelde üstün yetenekli biri üstün zekalı oluyor, tam tersi için konuşamam net bir şekilde ama tahminimce üstün zekalı biri de bir konuda o potansiyeli dışa vuruyor, bu da kendini yetenek olarak gösteriyor. bir de iq'su yüksek olan sosyopat olur denmiş duygusuz olur denmiş komik, ben üstün zekalı bir bireyim ki bunun için 130 üstü iq'a sahip olmalısınız fakat öyle online testlerdeki gibi değil, daha 10 yaşımda rehberlik merkezi tarafınca tespit edilmişti bendeki durum, ama duygusal zekam yani eq iq'umdan da yüksek. şu ana kadar 3 kez iq testine girdim, en son lise başındaydı 12 sene öncesi. ha evet zeki insanların duygusal durumları daha farklı, ama sanılanın aksin duygusuz değiliz aksine çok daha hassas olabiliyoruz. yakın zamanda gerçekleşen bir olayda, beyinde duygu merkezi zarar gören biri karar verme yetisini kaybediyor, ki 'mantıklı' dediğimiz duygudan yoksun robotik kararlar verebilen bir insan beklenirken aksine kararsız bir insan ortaya çıkmış. ayrıca matematik epey bir duygusal zeka ve yaratıcılık gerektiriyor. filmlerde anlatıldığından epey farklıyız da bu arada. zeka çoğunlukla duyguların üzerine kuruluyor. ayrıca zekanın türleri var evet, ama zeki insan genel olarak analiz yeteneğine sahip oluyor yani fizikte aşırı yetenekli olup matematikte kötü olma gibi bir durum söz konusu değil çünkü ikisi de aynı zeka türüne ait alanlar. akıl daha çok halk dili kullanımı, karakter meselesi belki bilmiyorum, bilmediğim için net konuşmak istemiyorum. psikologlarla bu konuda epey tecrübem olmasına rağmen akıl kelimesi geçmedi hiç teknik terim olarak. akıl kapasite meselesinden ziyade tavır meselesi gibi geliyor bana, akıllı karar almaktaki gibi. fakat analiz gücü kesinlikle zeka ile ilgili, müzik alanında özel yeteneğe sahip biri de o notaları analiz ediyor ve ressam da görsel veriyi analiz ediyor. bir de ne normal, çoğunluğun sözü geçtiği için çoğunluğa normal diyoruz, bu sizi normal ve duygulu sizden bazı alanlarda daha iyileri duygusuz yapmıyor. o zaman gerizekalı insanlar için de normaller ve zekiler duygusuz, peki salak sayısı artarsa onlar yeni normal olur ve o zaman şimdiki normaller bir anda duygusuzlaşır mı tanım değişti diye? hayır, ha belki uzun vadede kendinden yetersiz biriyle yaşadıkları için duygusal durumları farklılaşabilir ama bu duygusuzluğa yol açar demek temeli olmayan bir ifade. bunu diyen kişiler de kaç tane gerçek anlamda zeki insan görmüş merak ediyorum açıkçası. türkiye'de tek bir lise var üstün zekalılar için, tevitöl ki o da artık giriş şartlarını değiştirdi, benim zamanımda üç aşama ile alıyordu, bir okul dolusu üstün zekalı genci gördüm tecrübe ettim senelerce ve aksine çoğumuz duygusalız lütfen saçma sapan safsatalar yapmayın bilmeden. katılık, acımasızlık fanatiklerden gelir genelde, bunlar da aksine salaktır veya normal civarı. zeki olduğunuzda bir yerlerde yanlış olabileceğini fark ediyorsunuz ve evet zekadan bahsediyorum, akıl için konuşmuyorum, o da büyük olasılıkla içeriyordur bu tarz şeyleri. bir de üretmek akıl işidir diyip zekanın dışına koymuş biri, pleasee.. common.. hayalinizdeki zeka tanımını yenilemek istedim, aklı bilen bir psikologtan da aklı anlatan, hatta mümkünse yanlışlarımı düzelten bir mesaj bekliyorum, sonuçta 10-14 yaşlarındayken muhatap oldum bu tarz şeylerle, işin akademik yönünü bilmem mümkün değil.
akıl daha genel bir anlamda bir bilgi işleme modelidir. nörobilim ve psikolojide daha çok biliş ve zihin kelimeleriyle karşılanıyor, sık karşılaşılmamasının sebebi bence bu. zeka ise bu model(ler)in varsayımsal ve bağlamsal bir ölçüsüdür. akıl cinselliktir, zeka ise seks bence. evet, çok farklı değiller. ama ilki daha genel bir konseptte ve performanstan çok bir oluş halini karşılayan bir kelime. yine de iyi veya kötü bir cinsellik (akıllı veya değil) izlenimimiz vardır. ama seks diyince hem performans hem de bağlam önem kazanıyor. vanilla birinin seks ölçütleri ile kinky birinin ölçütü farklıdır. tıpkı çoklu zeka kuramı ve bunun ölçütleri gibi. bu dediklerim tamamen spekülasyon da olabilir ama bence zaten zeka kuramlarının çoğu spekülasyon. seks ve cinsellik de yeni bir tartışma konusu olabilir hadi bakalım.*
zekâ'nın türleri vardır, aklın yolları.
birkaç tür zekâ bir arada olabilir.
aklın yolu birdir. zekâ, akıl yolunun vasıtasıdır.