deniz gezmiş

kim olduğunu ne yaptığını ne için hayatından vazgeçtiğini bilmeden , sadece orda burda adını duyup onun gibi olmak istemediğim , hatta kendisinden hoşlanmadığım , nerede oturduğunu bilsem üç beş arkadaşımı alıp gidip linç edebileceğim adam. ( kadın da olabilir gerçi deniz unisex bir isim )
her neyse işte tanımıyorum ama hakkında hiç hayırlı şeyler duymadım söyleyin karşıma çıkmasın " öldürtürüm "
40 yıl önce bugün inandığı dava için yusuf aslan ve hüseyin inan ile hiç acımadan darağacına gönderilen büyük insan... bu insanlar sadece inandıkları halkın menfaatlerini düşündükleri için, daha iyi bir ülke, özgür bağımsız bir ülke istedikleri için, halkın uyutulmamasını istedikleri gerçekleri görebilsenler istedikleri için idam gibi bir cezayı hakettiyse bakıldığında günümüz siyasileri, yazarları, sözde sosyalistlerinin hepsinin idami gerekir.hayatı,siyasi yaşamı ve idam süreci;
gezmiş, ilk ve ortaöğrenimini sivas'ta, liseyi istanbul'da okudu. henüz lise öğrencisiyken sol düşünceyle tanıştı ve kendini dönemin eylemleri içinde buldu.1965'ten sonra, türkiye'de gelişen gençlik hareketinin en önemli önderlerinden ve türkiye halk kurtuluş ordusu (thko)'nun kurucu ve yöneticilerinden deniz gezmiş, 1965'te türkiye işçi partisi (tip)'nin üsküdar ilçe başkanlığına üye oldu. ilk kez 31 ağustos 1966'da ankara'dan istanbul'a yürüyen çorum belediyesi temizlik işçilerinin taksim anıtı'na çelenk koymaları sırasında işçileri destekleyen ve türk-iş yöneticilerini protesto eden gösteri sırasında gözaltına alındı. 7 kasım 1966'da istanbul üniversitesi hukuk fakültesine girdi. ardından 19 ocak 1967'de türkiye milli talebe federasyonu (tmtf) binasının yedd-i emine verilmesi sırasında çıkan olaylarda yakalandı ve bir gün sonra iki arkadaşıyla çıkarıldığı mahkeme tarafından serbest bırakıldı. 22 kasım 1967'de öğrenci örgütlerinin düzenlediği kıbrıs mitingi sırasında aşık ihsani ile birlikte abd bayrağını yaktıkları gerekçesi ile gözaltına alınıp daha sonra serbest bırakılan deniz gezmiş, hukuk fakültesi'nde birlikte okuduğu arkadaşlarıyla birlikte 30 ocak 1968'de "devrimci hukukçular örgütü"'nü kurdu. 7 mart 1968'de iü fen fakültesi konferans salonunda düzenlenen toplantıda konuşma yapan devlet bakanı seyfi öztürk'ü protesto ettiği için tutuklandı. 2 mayıs'a kadar tutuklu kalan gezmiş, 30 mayıs'ta 6. filo'yu protesto ettiği için yargılandı ve beraat etti. öğrenci eylemleri içinde etkinliği giderek artan deniz gezmiş, 12 haziran 1968'de istanbul üniversitesi'nin işgal edilmesinde önderlik etti. işgal konseyi adına iü senatosu ile baltalimanı'nda yapılan görüşmelere katılan öğrenci heyetinin içinde yer aldı; öğrenci haklarının elde edilip işgalin sona erdirilmesinde etkili oldu. işgalden kısa bir süre sonra istanbul'a gelen 6. filo'yu protesto eylemlerinde yer alan gezmiş, 30 temmuz'da bu eylemlerden dolayı tutuklandı ve 20 eylül'de serbest bırakıldı. bütün bu olaylardan sonra öğrenci hareketinin efsanevi lideri haline geldi.
tip içinde yoğunlaşarak, ayrılıklara ve tartışmalara yol açan ideolojik sorunlarda milli demokratik devrim (mdd) görüşünü benimseyen deniz gezmiş, bu görüşün özellikle devrimci öğrenciler arasında yayılmasında etkili oldu.
ekim 1968'de eylemlerde birlikte olduğu cihan alptekin, mustafa ilker gürkan, mustafa lütfi kıyıcı, devran seymen, cevat ercişli, m. mehdi beşpınar, selahattin okur, saim kurul ve ömer erim süerkan'la birlikte devrimci öğrenci birliği (döb)'ni kurdu. 1 kasım 1968'de tmgt (türkiye milli gençlik teşkilatı) , aütb, odtüöb ve döb'ün başlattığı samsun'dan ankara'ya mustafa kemal yürüyüşü'nü düzenledi. ardından 28 kasım 1968'de abd büyükelçisi kommer'in gelişi sırasında yeşilköy havaalanı'nda düzenlenen protesto gösterileri nedeniyle tutuklandı ve bir süre sonra serbest bırakıldı.
istanbul üniversitesi'nde sağcı güçlerin 16 mart 1969'da girişmiş olduğu hareketlere öğrenci kitlesiyle birlikte karşı koyan gezmiş, bu eylemi gerekçe gösterilerek 19 mart'ta yeniden tutuklanarak 3 nisan'a kadar hapis yattı. ardından 31 mayıs 1969'da iü hukuk fakültesi öğrencilerinin, reform tasarısının gerçekleşmemesini protesto için giriştikleri işgale önderlik etti. üniversitenin kapatılıp, polise teslim edilmesi nedeniyle çıkan çatışmalarda yaralandı. hakkında gıyabi tutuklama kararı olmasına rağmen hastaneden kaçan gezmiş, haziran'ın sonunda filistin'e gitti. filistin'e gitmeden önce 23 haziran 1969'da tmgt'nin topladığı 1. devrimci milliyetçi gençlik kurultayı'na kendisi gibi haklarında tutuklama kararı olan fkf genel başkanı yusuf küpeli ile birlikte bir mücadele programı gönderdi. eylül'e kadar filistin'de gerilla kamplarında kalan deniz gezmiş, 1 eylül 1969'da, 10 haziran'da "üniversiteyi işgal" ettiği gerekçesiyle hukuk fakültesi'nden ihraç edildi. hakkında tutuklama kararının olduğu bu dönemde gazetecilere gizlendiği yerden demeçler verdi. 23 eylül 1969'da hukuk fakültesi'nde olduğu sırada haber verilen polislerin de fakülteye gelmesi üzerine teslim olan gezmiş, 25 kasım'da serbest bırakıldı. ancak yıldız devlet ve mühendislik akademisi'nde battal mehetoğlu'nun sağcılar tarafından öldürülmesinden sonra okulda yapılan aramada, ele geçirilen dürbünlü bir tüfeğin gezmiş'e ait olduğu öne sürülerek hakkında yeniden tutuklama kararı alındı. 20 aralık 1969'da yakalanan gezmiş, kendisiyle birlikte tutuklanan cihan alptekin'le birlikte 18 eylül 1970'e kadar tutuklu kaldı. bundan sonra öğrenci eylemlerinden uzaklaşarak, mücadelesini değişik alanlarda sürdürdü. sinan cemgil ve hüseyin inan'la birlikte thko'yu kurdu. 11 ocak 1971'de thko adına ankara iş bankası emek şubesi'nin soygununu gerçekleştirenler arasında yeraldı. 4 mart 1971'de dört abd'li askerin balgat'taki tuslog tesisleri'nden kaçırılması eyleminde de bulundu. kaçırılan erler daha sonra serbest bırakıldılar.
12 mart darbesinin ilk günlerinden sonra yusuf aslan ile birlikte sivas'a gitmekteyken motosikletleri bozuldu. bir ihbar sonucu polislerin gelmesi üzerine çıkan çatışmada aslan ile birbirlerini kaybettiler. aslan o esnada elmalı'da iken, gezmiş ise 16 mart 1971 salı günü sivas'ın gemerek ilçesinde etrafı sarılarak yakalandı ve kayseri'ye getirildi.[kaynak belirtilmeli] buradan ankara'ya zamanın içişleri bakanı haldun menteşeoğlu'nun makamına götürüldü.
mahkemesi 16 temmuz 1971 günü altındağ veteriner okulu binası'nda tuğgeneral ali elverdi başkanlığında baki tuğ savcılığında ankara sıkıyönetim komutanlığı 1 no'lu mahkemesi'nde başladı ve 9 ekim 1971 günü bitti. deniz ve arkadaşları 16 temmuz 1971'de başlayan thko-1 davası'nda tck'nin 146.maddesini ihlal ettiği gerekçesiyle, 9 ekim 1971'de 146/1 maddesi uyarınca idam cezasına çarptırıldı. mahkeme kararı;
deniz gezmiş, yusuf aslan, mahkememiz türkiye cumhuriyeti anayasası'nın tamamını; bir kısmını tağyir, tebdil veya ilgaya cebren teşebbüs suçunu işlediğinizi sabit gördü. türk ceza kununun 146/1 maddesi uyarınca ölüm cezası ile tecziyenize karar verdi
idam cezaları o zamanlar senato tarafından onaylanmak zorundaydı. ismet inönü "siyasi suçlar idamla cezalandırılmamalıdır" diyerek bülent ecevit ile birlikte red oyu kullanır. ap genel başkanı süleyman demirel ise infazdan yana oy kullanır.
olaydan 15 yıl sonra, süleyman demirel bir gazeteciye verdiği demeçte idamlar için: " soğuk savaşın talihsiz olaylarından biri " yorumu yapar. mahkumların özür dilemesi istenir. hiçbiri yaptıklarından özür dilemez. cumhurbaşkanı cevdet sunay ise idamları onaylar.
idam edilmeden önce alman der spiegel dergisinde çıkan son yazısında "yaşasın tam bağımsız türkiye! yaşasın marksizm-leninizm. yaşasın türk ve kürt halklarının kardeşliği! yaşasın işçiler, köylüler! kahrolsun emperyalizm!" dediği belirtildi. idama tanık olan avukatı halit çelenk'e göre ise son sözleri "yaşasın tam bağımsız türkiye. yaşasın marksizm-leninizm'in yüce ideolojisi. yaşasın türk ve kürt halklarının bağımsızlık mücadelesi. kahrolsun emperyalizm. yaşasın işçiler, köylüler" olmuştur.
yusuf aslan ve hüseyin inan ile birlikte 6 mayıs 1972 tarihinde, gece 1:00-3:00 arası, ankara merkez kapalı cezaevi'nde asılarak idam edildi. deniz gezmiş ve arkadaşlarının 1969'da öldürülen taylan özgür'ün yanına gömülme isteği, yerine getirilmez ve apar topar gömülür.idamından sonra bayraklaşarak devrim mücadelesinin çok önemli bir sembolü oldu; bir çok sol örgüt başka konularda fikir ayrılıkları olmasına rağmen mutabık kaldıkları nadir konulardan birisi deniz gezmiş'in devrim önderliğidir.


bütün bu dönemi yaşayanlar ve bu dönem sonrası aile kuran denizin yoldaşları ve inananları doğan çocuklarınai deniz adını vermiştir, devletin ve baştakilerin hiç bir zaman anlayamadağı şey buydu zaten onlar bir denizi susturdu ama toplum yüzlerce yeni deniz yarattı, baskılar düşünceleri inanışları asla susturamaz sadece kendilerince susturduğunu sanarlar.
o da ernesto che guevara gibi kapitalizme düşmanken kapitalizmin ürünü olmuştur.yeni yetme sosyete zibidilerinin üstünde denizin parkasını görünce içim sızlıyor.
40 yıl önce inandığı dava için, idealleri uğruna, faşizmi bir yöntem olarak kullanmaktan çekinmemiş, popüler kültürün vazgeçilmezi, adeta yerli che figürümüz.
daha çok küçükken radyoda deniz gezmişi duyup şaşırmıştım, sahi deniz gezer mi? sonra büyüyünce anladım. evet deniz gezermiş. hatta gezmiş...
can dündarın, son belgeseli deniz gezmiş hakkında, belgeselin adı: "delikanlım"

tanımadan tepki gösteren zihniyetin yansımaları 80 lerde bazı yörelerde "deniz" adının koyulmasının yasaklanması ile görülmüştü.
adını aldığım güzel adam...o, yusuf ve hüseyin yaşasaydı memleket bugün bu halde olmazdı bence. kendi sesinden yaptığı şu savunması tüylerimi diken diken ediyor..hele ki şu sözler:''
''turkiye’nin bagimsizligindan baska birsey istemedim ve bu sebeple amerikan emperyalizmine ve isbirlikcilerine karsi mucadele verdim. bundan dolayi olumden korkmuyoruz. onu ancak isbirlikciler dusunsun ve ancak onlar kendi caninin telasina dussun. ve ben 24 yasimdayken kendimi turkiyenin bagimsizligina armagan etmekten onur duyuyorum…''
bu da linki:
deniz abi dediğim kişi, abi diyebildiğim tek kişi. keşke burda olsaydı şimdi. belki baştakiler eskiden olduğu gibi korkarlardı ondan.
ölüm onları apansız yakalamadı
ülkemizin uçsuz bucaksız sıradağlarında ve ovalarında
kentlerin yoksul mahallelerinde
ve uğuldayan meydanlarında
kuşatmalar altında ve barikatlar arkasından
sömürüye zulme boyun eğmemenin onuruyla
ölümün üstüne yürüdü onlar
tereddüt etmediler yok
"biz buraya dönmeye değil, ölmeye geldik" diyerek
türkülerle, marşlarla karşıladılar ölümü
özgür ve eşit bir gelecek için
canımızdan bir parça koparırcasına
en iyilerimizi verdik toprağa
onlar, yaratılan devrimci değerlerin
onurun, erdemin, inancın simgeleri olarak
yüreklerimizi dolduruyor
bilincimizi aydınlatıyor
bizi kopmaz bağlarla bağlıyor devrime...


28 şubat 1947
iyi ki doğdun güzel çocuk!
cevherlerini heba ederek kendini zehirleyen bu milletin yetiştirdiği en büyük ve en fedakar direnişçilerdendir.
sözlerinde, ideallerinde ve yaptıklarında ibret alınacak o kadar çok şey vardır ki! öldürülüşü bile ibretliktir! hukuksuz, vicdansız, usulsüz ve alçakça bir vahşettir!
ama, ona darağacında can çekiştiren namussuz yaratığın boğularak öldüğünü bilmek bile, ilahi adalete biraz da olsa inanmaya yol açar...
sonra belki düşüncelerin asılmadığı yerlere gideriz...
sayılmayız parmağ ile
tükenmeyiz kırmağ ile